UAM LEOL IHA ALDEIA LIA NAI SUKU BABULU

 

ETIMOLOGIA UAM LEOL 

Iha Municipio Manufahi, Postu Administrativo Same, Suku Babulu,Aldeia Lia Nai,existe mos uma lisan ida ho naran UAM LEOL.

etimologia UAM LEOL  mai husi dialetiku Mambae, Nune’e Liafuan “ UAM “ ho “ LEOL “ núne’e UAM  iha tetum mak UMA no LEOL  iha tetum mak LORON  nune’e UAM LEOL katak Uma Loron, Konotasaun husi UAM  LEOL bele mos iha sentidu katak Uma ida ne’eb’e halo hodi hamahan Avo Beiala Husi UAM LEOL ne’e saran netik an husi Loron Manas, maibe mos UAM LEOL ne’e bele mos iha sentidu katak uma ida ne’e bele mos iha kbit ne’e mai Husi loro ou ka uma ne’e tun Husi Loron mak mai.

ligasaun ho uma nia naran UMA LORON ka UAM LEOL ne’ebé liga ho gerasaun hahu an husi uma leol nian ne’ebé mak moris sae Husi Rai mai mak bele defini katak uam leol uma ida ne’ebé halo hodi hamahan ema hahu an ka gerasaun dahuluk husi uam leol ne’e nomos fatin no mahon hodi hatur no hamahan lembransa husi beiala sira ne’eb’e mak sai nudar  gerasaun dahuluk husi Uam Leol.

ORIGEN UAM LEOL

tuir Estoria ne’ebé haktuir husi Alberto Barros Tilman no Anita Seixas katak  uma leol hahu Natadu iha Rai ida , Naran Banar Lau,Areia Aldeia Tomo Namo ,suku Letefoho, iha ne’eba mak moris gerasaun dahuluk husi Uam Leol, tuir estoria haktuir katak iha banar lau ne’e mak moris Beiala nain Tolu sai Husi Rai ka moris husi Rai, tempo fera fatuk – fera Rai nian, husi ne’eba moris Beiala Nain Tolu hanesan beiala feto mak  naran Lok  Koli, no beiala Mane Nain Rua mak Berkoli no Leol Koli,beiala Nain Tolu ne’e mak matan Rua Hanesan Ema bain bain,no ida seluk matan hat la konseque sai husi rai mai tamba Beiala Lok koli ho Berkoli no Leol koli hanoin katak sei matan hat ne’e mak mai hotu entaun to tempo funu Ruma mak ita nia gerasaun sei lakon ho nia gerasaun tamba nia bele hare husi oin no kotuk, ho hanoin ida ne’e mak beiala Nain tolu husi Uam Leol to iha Rai Leten, lalais dudu fatuk hodi taka tiha rai kuak ne’e,atu beiala ida matan hat ne’e labele moris iha rai ida ne’e.

núne’e origen husi Uam Leol Ne’e Mai husi Banar Lau, tun mai tual bo-or luli, tun mai Marsat Lebo, foe tu no iha 1975 halai ba Ai Laran tiha no fila husi Ai Laran mai mak Uam Leol,tur iha Buracha Laran, muda mai hela iha Manico ( Mana Manuelinan ) sira nia tos, hafoin ikus mai muda mai iha Fatin ne’ebé uluk avo sira halo tos ba mak ohin loron hodi hela iha manico ne’e.

STRUTURA UMA LEOL

struturalmente Uma Leol wainhira sei iha TOMO NAMO ,suku Letefoho Uam Leol Nia Inan Ho aman Mak  Uma Tuir Lol no Uma Kabo, iha tinan Maixamenus 1979 Wainhira muda mai Rai Manico,ne’ebé mak pertensia ba Aldeia Lia Nai Suku Babulu, iha fukun neen Mak existe hela iha Fatin ne’e mak hanesan Tat Tu, Tat loba,uam fusu, Mane Tu, Nai Ria, Nai Mrao, hodi nune’e uma ne’e sub mete ba iha uma hirak ne’e.

Uam Leol ne’e Rasik nia laiha nia Ai rin ka nia klabis tamba nia moris mai nia independent ka hamrik mesak  deit,núne’e uma Ne’e livremente ka Avontade atu ba ne’ebé deit, Uma Leol Atu Ba Nai Hini Ka Nai Mane,nia ba deit, Uam Leol Nia existensia iha fatin ne’ebé nia hela no horik ba nia sempre sadere no submete ba iha uma lulik hirak ne’ebé mak hanesan inan ho aman iha fatin ne’e.

https://www.facebook.com/61557321279359/posts/pfbid02DfJ928mZwFp8rKX8ugsPiaEvimR2UV3YAbPT3RTjje1YCfyhhWjokZWNEwuDzdmhl/?app=fbl

https://www.facebook.com/share/p/1AKcsBGbRR/?mibextid=oFDknk

Hakerek; Amorino Da Costa Mendes Sarmento, #CheArinoLara82

Arte e Cultura Municipio Manufahi,2024)

#SentruInformasaunSukuRotutu