Thursday, July 23, 2026

FORMASAUN ESCULTURA

 FORMASAUN ESCULTURA

ESCULTURA 

( Halo  Makerek )

 

I.  ESCULTURA NIA MORIS KA HISTORICA ESCULTURA NIA EXOISTENSIA

Description: E:\ARINO 2  SEAC MF 2025\IMG_1704.JPGiha arte infeita ka Escultura “ badain Makerek “  ne’e mai ho estoria ne’ebé  naruk tebes hahu husi tinan rihun hirak liu ba,dezenvolve  iha Dongyang iha tempo ukun ( dinasti ) Ming ho Qin iha nasaun  Cina, fase Neolitikum, ne’ebé iha tempo neeba halo pintura ka halo dezenho ba ai ka fatuk mosu husi toman Hemodu iha Yuyao,regiaun Zhejiang, besik Shanghai, maizamenus iha tinan 7000 liu ba, núne’e tecnico halo dezenho iha ai iha tempo Qin ho Han ne’ebé trata ( cendrung ) ka atensaun ho tecnico pinta dezenho iha ai ne’ebé furak no perfeitu.

iha Indonesia escultura ne’ebé konhesedu escultura Jepara / badai makerek Jepara, hanesan arte makerek konhesidu iha indoensia laran tomak to nasaun seluk, konhesidu tamba dezenho ne’ebé detaillu no komplikadu ho demensaun tolu.

iha timor Leste escultura iha lian cultural  halo Makerek ne’ebé lian Indoensia mak Ukiran, hahu mosu iha tempo ida hanaran Ria Ho Rai ne’ebé iha nia dezenvolvementu halo makerek kontinua hodi to mai iha fase ilat ho bosok / fatuk hada ai Tós / fatuk sadan, ne’ebé iha tempo ne’eba kontinua prezerva no konsagrado tiha, iha prosesu halo ka harii uma lulik sira ne’ebé ho nia existensia to mai ukun nakukun ho naroman, lao tesik mai to kombinasaun ukun rai Maran ho Tasi laran,ohin loron nasaun Timor leste,hamrik independente no sabrano hanesan estadu de dereitu e demokratiku nafatin existe escultura ( makerek ) nian.

escultura iha nasaun timor leste,ohin loron hafahe ba Rua, 1. escultura konsagarado CustumarioTradisonais , 2. Escultura transormasaun sosio-Cultural .

Description: E:\ARINO 2  SEAC MF 2025\IMG_1703.JPG1. escultura konsagarado CustumarioTradisionais

escultura konsagrado Custumario Tradisionais katak Escultura nia existensia hahu husi interaksaun no komonikasaun social iha civilizasaun tempo beiala sira nian ne’ebé inisia konsensus ba konstrusaun  uma lulik nian. ho prosesu konstrusaun uma lulik ne’e hafahe ona se mak liurai, Description: Istória No Ukun Uma-Lisan BORTAI Iha Aileu - TATOLI Agência Noticiosa de  Timor-Lestesemak tesi lia, se mak servisu nain, se mak hein nain bali nain, no funsaun seluk tan inklui semak sai hanesan makerek ba uma ne’e.

ligasaun ho makerek ba uma, iha ne’e culturalmente, ema ne’ebé mak nain ba makerek hanaran Badai Makerek ka Escultura ka lian Indoensia ema bolu Seniman,  ne’ebé halulik ona ho Ritus cultural nian atu gerasaun ba gerasaun uma lulik refere mak nain ba  makerek ne’ebé disidi nanis ona.

papel husi badai makerek ne’e, mak wainhira iha konstrusaun uma lulik nian, mak iha responsabilidade no obrigasaun halo makerek iha uma ne’e hahu husi hakores –hafutar Ai rin, ho dezenho animais sira,rotan, no futus sira ne’ebé relasiona ho ukun, halo ai kabelak modelo hanesan Bani Tabele, ai kabelak kuda aman- iha odamatan, fitun no fulan, loro matan, halo sasihik ho kuk ho dikur, hakores dezenho hafutar Ai Tos, nomos halo bikan ai,kopu.babadok,dadir,kanuru,sorik knuk no surik kaer fatin no seluk seluk tan ne’ebé oras ne’e sei rai hela iha uma lulik sira ou ka sei existe.

Makerek ka escultura ne’ebé existe iha  uma lulik , nia figura ka modelo lao nafatin husi tempu ida ba tempo  seluk ka statiku la influensiado husi kombinasaun dezenho moderno nian,no prossesu hotu lao tuir ritus no ritmo moris bazeia ba topografia rai ne’ebé mak hahoris talentu natural nian ba arte makerek ( escultura ) tardisonal tuir ukun no bandu iha sosiadade cultural horik ba.

Text Box: exemplo escultura = Badai Makerek 
v	iha timor leste ne’ebé ita bele hetan iha uma lulik sira :

1.	Halo Uma dikur no sasihik uma kakuluk ho nia kaligrafia 
2.	halo bani tabele,ai  kuda aman, ai rin  makerek iha uma lulik sira,fulan sorin,fitun,surik dima,bikan ai, ai kakuk no seluk tan, …

v	iha timor leste ne’ebé it abele hare iha fatin publiku sira 
1.	naran iha quadro/quadro avisu ne’ebé ema sempre taka iha fatin publiku sira,liu –liu iha compania sira, gropus social e carpintaria, no fatin atrasaun turistiku sira.
2.	kaligrafia ne’ebé halo ho modelo ne’ebé furak
3.	statua ba figura sira tanto ilas maromak nian,herois, ema figura sira, animais, paisagen/ panorama   no seluk  seluk tan.
4.	furniture ( Material / inventario Uma laran nian ) hanesan kadeira,kama, armari no seluk tan

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


2.  Escultura transformasaun sosio-Cultural moderno

escultura iha transformasaun social – Cultura moderno katak escultura ida ne’ebé mak adopta tuir dinamika progresista arte makerek nian nudar kombinasaun entre makerek natural no influensia Description: East Timor Law and Justice Bulletin ...husi kolonializasaun ne’ebé akontese iha mundu tomak inkluindo iha sudueste asiatiku  ( la konta ho thailandia ), ne’ebé  arte makerek lao hamaluk espansaun colonial nian misturado entre realidade moris ho morios rai seluk nian tuir esperensia ne’ebé husik hela husi dalas ida ba dalas  tuir mai nomos tamba urbanizasaun sosidade cultural husi foho ba vila ne’ebé hahoris ideia no konhesementu foho – vila nian misturado.

husi ne’e dilematiku escultura mosu tamba arte makerek global transforma sosiadade escultura  nia maneira hanoin, no tradisaun familiar ne’ebé delimatiku defende nafatin escultura tradisonal ou ka mistura ho inovosaun projeta makerek ida ne’eb’e kombinasaun entre makerek nasaun seluk nian ho makerek rai laran nian.

núne’e escultura husi tempo ba tempo hetan tranformasaun signifikante, hare husi nia forma no sentidu tuir dezenvolvementu seincia no tecnologia,influensiado husi globalizasaun no dinamika social nudar fator ne’ebé Kria no hahoris inovasaun iha mundu escultura nian.

 

a. evolusaun forma no media  husi escultura modern

Description: Uma Lulik Rai Maubessi Ho Ninia... - Turismo Timor-Leste | Facebookescultura moderno iha timor leste laos deit limita iha uma lulik no halo  husi  Ai deit,Maibe badai makerek  iha ona  motivasaun  aproveita no utuliza tecnologia digital ho hanoin inovativo halo makerek ho digital,ho maneira instalasaun multimedia hanesan halo video, fotografia,maket ho demensaun 3D.

maneira hirak ne’e hanesan meus instalasaun digital ne’eb’e utuliza roman animasaun hodi bele fo esperensia foun ne’ebé mak interaktivo ho imersivo.

b. influensia globalizasaun ba escultura local sira

iha mundu moderno ne’ebé influensia husi globalizasaun, posibilidade escultura local bele hatudu obra iha mundu Internasional, exibisaun ba escultura kontemporario iha tempo feira nudar fatin importante  ba badaen makerek sira atu hetan rekonhesementu husi ema seluk ou ka iha mundu.

pelo kontrario globalizasaun ne’e desafiu ba badaen makerek sira atu defende identidade cultural iha laloran konseitu ho stylus mala’e ne’ebé badai makerek sira infrenta tamba dala barak iha hanoin badae makerek sira atu produs makerek ho material local sira maibe mosu mai makerek sira husi Plastiku sira . ( ohin loron ita hare sinzang sira nia produtu artistiku sira ne’ebé  halo ema gosta uza instan duque kreatvidaede sira ne’eb’e iha rai laran )

 

II. SAIDA MAK ESCULTURA

saida mak escultura =  statua ( patung ), termo ida ne’e mai husi termo latina, maibe iha lian maternal versaun mambae ne’ebé nakait ba komplementario konstrusaun uma lulik sira hanaran Halo Makerek no ema ne’ebé mak halo makerek bolu badae makerek ka iha lian Indonesia ema hanaran “ Seniman “ ne’eb’e halo makerek ka ema dehan “ Seni Ukir”.

Termo Escultura ou  badae makerek katak halo estatua no dezenho ne’ebé engeralmente nakait ba assaun ka Prosesu kria obra arte ho demensaun tolu husi material fatuk,besi, vidro,  rai ka Tahu no seluk tan.

wainhira ita koalia kona ba Statua, Dala barak ema nia hanoin no imaginasaun halai liu ba iha  ilas ka modelu forma artistiku ida ne’ebé iha ona,exemplo ita hare  statua Nosa Senhora,jesus Kristu,heroi sira,statua animais sira ou seluk seluk tan ne’ebé Atrai no influensia ita nia Natureza de Konseinsia ( Alam Bawa Sadar ) kata forma no  modelo statua ne’e furak iha ita nia hare.

núne’e mak wainhira ita koalia kona ba escultura  mak ita koala kona ba ticnico  no gestu ka modelo ( gaya ), tema  nakait ho forma  expresaun husi talento  ne’ebé mai husi formasaun  no inspirasaun Formal,non formal no Informal nomos mai husi talent Natural ( bakat Alam ) mak hamoris  kretividade inovativo  personal,  mosu husi Natureza de konseinsia formula iha ideia no Assaun hodi tranforma ba neon badain - liman badain hodi projeta escultura artistiku husi Fatuk, besi, tahu,vidro,karau dikur no seluk tan,  ida ne’ebé furak  no bele sai mos hanesan instrumentu  ba objetu turistiku.

Description: Singhasari Residence - Seni ukir kayu kini menjadi alternatif buah tangan  bersejarah dari Indonesia. Gambar hiasan yang dibentuk menjadi bagian  cekung dan cembung ini, sebenarnya sudah menjadi seni budaya tradisional  sejak zamaniha escultura hanesan maneira representasaun, abstratu ka dekorativo ne’ebé dalabarak hanesan assaun emosianal, haktuir estoria  ka representa ideia. ho núne’e nia prosesu dala barak involve artezaun escultura nian ( Ukiran ) , modelo,inventa modelo ( perakitan ) ne’ebé presiza komprensaun ne’ebé klean no kroat ba forma special ruma, núne’e ema Artezinador ( seniman ) sira bele hetan inspirasaun husi ambiente ne’ebé  iha sira nia so-sorin, hanesan akontesementu historiku, esprensia individual ( pribadi ) .

ema nia  komprensaun kona ba escultura tuir sosio- cultura ne’ebé existe iha fatin ne’ebé sira horik ba no fatin ne’ebé  deferente  tuir sira nia konseitu kona ba valour sosiadade Cultural ne’ebé konserva no prezerva tuir rekezas escultura ba kretaividade arte nian durante tempo naruk, no husi tempo ba tempo.

1. Arte escultura ou Badai Makerek   ?

Badai Makerek ka escultura nudar  parte ida husi arte kriya ka arte neebé mai husi Neon Badaen, uza natureza de konseinsia, imaginasaun,sentimentu hodi halo espresaun ho assaun liman badain hodi hafurak , material ho forma dekoratrivo funsaun principal.

ho kretividade ne’e,nudar kombinasaun solidu ne’ebé la hafahe entre Neon badain no liman badain hodi utuliza material artezaun hanesan “ pahat  no martilu” hodi ké ka Bahat ne’ebé produs  rezultadu ida ne’ebé artestitkus tebes ka ita hanaran  escultura  iha  lian Cultural Versaun Mambae hanaran  Badae Makerek.

2. saida mak escultura  ?

Description: 6 Jenis-Jenis Seni Ukir Seniman di Indonesia Beserta Fungsinya - Coldeja |  Blog Seputar Informasi Menarik Unik dan Bermanfaatbadain Makerek ka Escultura nudar kombinasaun Entre neon Badain no liman Badain hodi forma dezenho infeita nian iha ai,fatuk,vidro,tahu,karau dikur,Ruin, nehan animal nian,marmer ka seluk tan ne’ebé ho forma dezenho kleuk /kuak/tek tama ba  ( cengkung ) kabuar tek sai ( cembung ) hodi forma dezenho ida ne’ebé furak.

 

 

 

                                                                                                         

 

 

 

 

 

 

 

cembung +cengkung

 

3. saida mak escultura / badae makerek  hare husi Arte  ?

escultura  (halo makerek ) hare husi arte ne’e hare ba dezenho atu halo makerek iha ai,fatuk,vidro,karau dikur,nán Ruin, ne’ebé mak ho maneira  servisu atu ke ka pahat,koa, koi halo kleuk,kuak, kabuar tama ba laran no kleuk, kabuar tek sai nudar prosesu hamenus material no halakon material ho sistematiku husi liur ba laran no prosesa halo diferente ba nia naruk, tetuk no klean objetu ruma sai eksotiku ( daya Tarik khas dan uniku ) no furak.

Núne’e objetivo husi halo makerek ka escultura mak kria forma ho kreatividade kombinasaun entre neon badaen no liman badaen ne’ebé rezulta dezenho ou estatua ho nia makerek ne’ebé  susar maibe uniku,esksotiku,furak,nudar espresaun toman arte nian ne’ebe pojeta husi liman badain iha mundu Escultura.

Description: Carving - Wikipedia

4. funsaun Husi Halo Makerek?

funsaun husi Halo makerek mak atu :

1.      infeita, inventa,aumenta  forma ne’ebé furak ona porexemplo hare iha meja,kadeira,armari, nst

2.      infeita buat balun ho sentidu atu aumenta furak ba material tos ne’ebé antes ne’e laiha dezenho,nune’e halo makerek fali hodi hafutar halo furak iha ema nia matan hare.

 

 

5. Hakores  makerek ba iha material saida ( Escultura )

Material  ne’ebé hodi halo makerek  mak hanesan :

·         nan ruin

·         Aifuan

·         ai .

·         Ukiran es /statua es.

·         Ukiran gading/ nehan

·         Ukiran fatuk .

·         dikur

·         vidro

sentidu husi makerek  ka escultura  ?

sentidu husi halo makerek ka escultura ne’e hahalok atu halo produsaun ho maneira Ké ( pahat ), Koa, Koi no hamos buat ne’ebé tos no metin atu sai dezenho ida ne’ebé makerek eksotiku ho furak.                                                                                                      

6. typu tecnico halo makerek  ( Jenis Teknik Ukir )

1.      Description: Teknik Ukir: Pengertian, Sejarah, Fungsi, Jenis, dan Contohnyatypu makerek kabuar kleuk tama ( cekung ) modelo ida ne’ebé ita hare kabuar tama fali ba laran.

2.      typu makerek kleuk kabuar tek sai fali ( cembung )

3.      typu makerek lina atau lina ba mai (Garis atau Cawen )

4.      typu makerek tetek ( Ukir Susun )

5.      typu makerek Borus (  Tembus ).nst

 

                                                                           exemplo 

typu makerek cengkung no cembung

 

 

III. MATERIAL NO UTULIZASAUN BA  MAKEREK ( material escultura / peralatan seni ukir) , FUNSAUN HO MANEIRA SERVISU 

 

Horizontal Scroll: Material halo Makerek 
•	Pahat.
•	martilu.
•	Gouge.
•	escofa ( Sikat  ijuk)
•	Mesin scroll saw dan jig saw.
•	Mesin bor.
•	fatuk kadi .
•	Kertas amplas.

 


1. Material Halo makerek

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


2. Material ho nia funsaun halo makerek nian.

a. Pahat  ho nia maneira pahat

v  Description: 7 Essential Wood Carving Tools For Beginner DIYers | Wood ...pahat

pahat katak material ka Equipamentus ida ne’ebé badai makerek / escultor/ Seniman sira uza hodi koa,loke,halo kuak, halo makerek ba iha forma material ne’ebé tos hanesan ai,fatuk, besi,karau diku, nan Ruin,nehan no seluk tan ne’ebé mak ita ladauk hetan no hare ba hodi halo makerek nian. Pahat mos bele uza hodi halo sikun no profil ba iha sasan sirvisu sira ( meja,kadeira …)

núne’e Utulizasaun pahat uiza hodi hodi koa,halo Kuak, halo linha, halo sikun,halo ponto,halo kaber no halakon fukun.

 

Description: Teknik Pahat untuk Kerajinan: Penjelasan, Fungsi dan Alatnya

v  Maneira  hodi Pahat

hare husi maneira kaer pahat no pahat nia modelo, pahat hafahe ba rua nemak pahat uza liman los ( right hand ) no pahat uza liman karuk ( left hand ) ho Maneira uza pahat tau pahat ba objetu material ne’ebé hodi halo makerek,hanehan  no uza martilu ai hodi baku ho sentimentu wanhira halo makerek,nune’e pahat ne’e nudar komponente principal ida iha vida escultura nian.

 

b.  Martilu escultura

Description: Palu Kayu Padat Beech Palu Ukir Palu Tangan Palu Aksesori ...martilu nudar komponente ida ne’eb’e uza hodi baku objetu ruma ne’ebé dala barak uza hodi baku pregu ulun,hadaia objetu ruma,baku kaleng uma nian,lori tuku besi no seluk tan núne’e martilu ema halo tuir nia funsaun  objetu ne’ebé  iha.

Martilu iha oi oin,martilu balu utuliza ba baku pregu ( martilu Prego/Nail Hammer  ) ,balu ita utuliza hodi baku fatuk ( bodem /stone / head hammer ) martilu Plastiku ( Resin Hammer ), no seluk tan

 maibe iha ne’e wainhira ita koalia kona ba martilu  escultura katak martilu halo husi nudar   komponente matrial escultura nian ne’ebé utuliza hodi baku pahat ulun iha tempo halo ornamentu makerek.

c. kado Escultura

kado escultura iha oin rua, kado escultura manual no kado escultura energia eletrisidade

Ø  kado escultura Manual

Description: Gergaji Kecil Set Mini Gergaji Ukir Serbaguna

Description: Gagang Gergaji Triplek Ukir Tebal + 1 bh mata gergaji

kado escultura katak komponente ida ne’e uza hodi koa ai ka Triplex ne’ebé ideal tuir ita liman badain sira nia necisidade. ho liman ne’ebé badain utuliza hodi halo esculturaka makerek ho fasil,hodi núne’e equipamentu ne’e serve ba liman badain sira utuliza hodi koa tripleks ka ai sai tuir imaginasaun.

 

Ø  Description: Makita 4329 Mesin Gergaji Ukir Kayu Jigsaw Orbital Actionkado escultura eletric

kado escultura ida ne’ebé  uza energia eletrica ne’ebé mak serve utuliza  no fasil ba liman badain sira ho professional hodi koa los, kleuk ne’ebé susar iha vida halo makerek nian.

 

 

Description: Belanja Teknik Bisa Klik, Bisa Liat Fisik Jenis Mesin ...d. Qurinda

quirinda nudar komponente eletrika ida ne’ebé ho funsaun atu kadi,koa, tesi, nomos hodi halo kaber objetu ruma, maibe   utulizasaun  komponente ne’e tengki kaer ho kuidadu tamba bele fo risku ne’ebé ameasadu tebes ba ema ne’ebé kaer.

e. kado Kleuk ( gergaji  lengkung )

Description: Review dan tes mesin gergaji ukir scroll saw tipe terbaru MOLLAR MLR-BSS501Description: Jual Gergaji Ukir Kayu Manual 💯 Harga ...Koping / Gergaji Fret
kado kleuk ( gergaji Lengkung ) nudar Komponente ida husi equipamentus escultura nian hodi koa objetu ne’ebé kleuk        ( lengkung ) ne’ebé mak kiik Liu nomos no tos e la rapidu           ( Kasar ),nomos hodi koa objetu escultura ne’ebé kleuk  “ lengkungan “ ne’ebé rabat malu los, hodi bele lis ( mplas )    ba forma ne’ebé sai kaber los.

 


f. Supila Listrik/ electric plane for wood

Description: Garrett Hack's favorite hand planes - FineWoodworkingDescription: Performance Power 650W 220-240V 2mm Corded Planer PHP650C supila Listrik katak komponente escultura ida ne’ebé Uza Energia eletrika nian hodi ajuda dudu ai Objetu escultura ida ho fasil,husi ai ne’ebé  no la mahar no kaber, hodi sai tuir artezinador nia presiza.

 

 

 

 

 

 

 

Description: Mata Gergaji Sirkular PRO Wood - application.titleg. disko kado ( disco  gergaji )

disko Kado

 

 

 

 

 

 

h. Makina Lisador ( Amplas )

Description: Jenis Mesin Amplas Yang Digunakan Untuk Furniture | KlikMJMmakina Amplas nudar prosesu servisu ba forma objetu ruma atu hodi hetan forma objetu material nia tetuk ida ne’ebé kaber no hanesan, ho maneira kose ka lisa ba objetu material ruma to nia kaber los.

hodi núne’e funsaun husi Lisador / Amplas mak atu hodi hamos halo kaber,no atu hafasil iha prosesu servisu mak presiza makina Lisa nian hodi produs produtu ne’ebé kwalidade ás,ho funsaun ajuda hatetuk, halakon noda /foer no fo rezultadu ne’ebé kaber los.

i.  Lisador ( Amplas )

makina Lisador ( Amplas )iha oin Rua ida ita bolu makina “ Power Sander ka Lisador Mamar ( Amplas Halus ) Atu hodi Halo kaber unuku ( halus ) laletek material ruma hanesan ai,besi, no lisador forma raihenek ka “ sand Paper “ ( Ampals Kasar ) ho maneira servisu kose ba iha laletek material Ruma.

iha mos typu de servisu bele manual nomos bele utuliza makina eletrica.

j. Tiner

Description: Thinner A Special | Atlantic Ocean Paint Thinner nudar forma ne’ebé ho ben,bai- bain uza hodi kahur tinta , vernis ho funsaun hodi hafasil  no halais iha prosesu pinta ba  produsaun escultura nian no furniture ( Material / inventario Uma laran nian ) hanesan kadeira,kama, armari nomos makina sira no seluk tan.

 

 

 

 

k. vernis

Description: Apa Perbedaan Pernis Kayu dan Plitur? - Kumpulan Tips Home & Living #1 di  Indonesia | dekoruma.com ©Description: Jual Cat Vernis Politur Plitur Kayu Dayak 1 Liter 1/2 Liter indian clear  bening mengkilap gloss | Shopee Indonesia vernis ne’ebé uza ba rezultadu ikus produtu nudar maneira hodi taka ka protégé objetu ne’ebé tos no transparante nomos halo nabilan ba produtu escultura ne’ebé produs husi Liman badain sira,nune’e funsaun husi vernis atu protégé kwalidade furniture ka produtu escultura ne’ebé halo husi ai.

hodi núne’e mak vernis ne’e,nudar ai ben finishing transparcia ne’ebé uza ba ai iha produtu escultura no furniture sira atu hodi protégé nomos halo nabilan origen husi ai ne’e.

 

i.  Pinsel

Description: Kuas lukis - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebasPinsel komponente ne’ebé utuliza ba prosseu pintura, ne’ebé ho forma  deferente tuir necisisdade pinta nian.

Nune’e wainhira ita hare ba pinsel escultura nian mak ita nia hanoin ona katak pinsel ba hodi halo dezenho nian wainhira uza tinta.

maibe wainhira ita uza pinsel ba escultura mak hodi hamos foer no ai ut sira ne’e iha objetu ne’ebé halo makerek ka bahat ba.

.

Tecnico halo Makerek

1.      Carving. Carving katak tecnico ne’ebé ema badain makerek ( Artezinador sira / seniman ) tengki halo ké ou Pahat  no koa iha parte tetuk ou parte ne’ebé mak serve,bai bain halo iha ai

2.       Chip carving. Chip carving katak tecnico ne’ebé bai bain uza iha obra makerek nian ho medida ne’eb’e mak boot  

3.      sunu ai . ...

4.      koi ka koir ( Mengerik )

 

 

 

 

 

 

 

Teknik Pahat yang Bisa Dipelajari

·         Teknik Carving. Salah satu teknik pahat yang dapat digunakan untuk menciptakan patung menarik adalah teknik carving. ...

·         Chip Carving. ...

·         Pembakaran Kayu. ...

·         Mengerik atau Mengikis. ...

·         Pahat Lengkung/Penguku. ...

·         Pahat Lurus/Penyilat: ...

·         Pahat Col. ...

·         Pahat V/Coret/Sisir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pentagon: OBRIGADO 

Aprende xafi ba hariku ita nia neon 
neon badain, orgulho ba ita an susesu iha ita nia kareira 
che Arino Lara 82
Description: menentukan bagian cekung dan cembung pada ukiran - YouTube
Description: SISTEM PEWARISAN KETERAMPILAN MENGUKIR WARGA TRANSMIGRASI BALI DI DESA SARI  BHUANA, KECAMATAN TOILI, KABUPATEN BANGGAI, PROVIN
Description: InfoPublik - Seni Ukir Berokan dan Topeng Indramayu Banyak Diminati  Mancanegara
Description: Cerita Rakyat di Balik Indah Seni Ukir Jepara - Koropak.Co.ID
Description: 10 Ukiran Toraja yang Eksotis Ini, Bisa Bikin Kamu Makin Cinta Indonesia  (2023)
Description: Ingin Membuat Ukiran yang Indah? Ini 8 Rekomendasi Mesin Ukir untuk Anda
Description: SISTEM PEWARISAN KETERAMPILAN MENGUKIR WARGA TRANSMIGRASI BALI DI DESA SARI  BHUANA, KECAMATAN TOILI, KABUPATEN BANGGAI, PROVIN
Description: Seni Ukir Kayu yang Menakjubkan di Indonesia, Ini Faktanya!
Description: Ingin Membuat Ukiran yang Indah? Ini 8 Rekomendasi Mesin Ukir untuk Anda
Description: Seni Ukir Kayu Bandung Tembus Pasar Internasional – Lensa Suaka Online

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

FORMASAUN ESCULTURA

ESCULTURA 

( Halo  Makerek )

 

I.  ESCULTURA NIA MORIS KA HISTORICA ESCULTURA NIA EXOISTENSIA

Description: E:\ARINO 2  SEAC MF 2025\IMG_1704.JPGiha arte infeita ka Escultura “ badain Makerek “  ne’e mai ho estoria ne’ebé  naruk tebes hahu husi tinan rihun hirak liu ba,dezenvolve  iha Dongyang iha tempo ukun ( dinasti ) Ming ho Qin iha nasaun  Cina, fase Neolitikum, ne’ebé iha tempo neeba halo pintura ka halo dezenho ba ai ka fatuk mosu husi toman Hemodu iha Yuyao,regiaun Zhejiang, besik Shanghai, maizamenus iha tinan 7000 liu ba, núne’e tecnico halo dezenho iha ai iha tempo Qin ho Han ne’ebé trata ( cendrung ) ka atensaun ho tecnico pinta dezenho iha ai ne’ebé furak no perfeitu.

iha Indonesia escultura ne’ebé konhesedu escultura Jepara / badai makerek Jepara, hanesan arte makerek konhesidu iha indoensia laran tomak to nasaun seluk, konhesidu tamba dezenho ne’ebé detaillu no komplikadu ho demensaun tolu.

iha timor Leste escultura iha lian cultural  halo Makerek ne’ebé lian Indoensia mak Ukiran, hahu mosu iha tempo ida hanaran Ria Ho Rai ne’ebé iha nia dezenvolvementu halo makerek kontinua hodi to mai iha fase ilat ho bosok / fatuk hada ai Tós / fatuk sadan, ne’ebé iha tempo ne’eba kontinua prezerva no konsagrado tiha, iha prosesu halo ka harii uma lulik sira ne’ebé ho nia existensia to mai ukun nakukun ho naroman, lao tesik mai to kombinasaun ukun rai Maran ho Tasi laran,ohin loron nasaun Timor leste,hamrik independente no sabrano hanesan estadu de dereitu e demokratiku nafatin existe escultura ( makerek ) nian.

escultura iha nasaun timor leste,ohin loron hafahe ba Rua, 1. escultura konsagarado CustumarioTradisonais , 2. Escultura transormasaun sosio-Cultural .

Description: E:\ARINO 2  SEAC MF 2025\IMG_1703.JPG1. escultura konsagarado CustumarioTradisionais

escultura konsagrado Custumario Tradisionais katak Escultura nia existensia hahu husi interaksaun no komonikasaun social iha civilizasaun tempo beiala sira nian ne’ebé inisia konsensus ba konstrusaun  uma lulik nian. ho prosesu konstrusaun uma lulik ne’e hafahe ona se mak liurai, Description: Istória No Ukun Uma-Lisan BORTAI Iha Aileu - TATOLI Agência Noticiosa de  Timor-Lestesemak tesi lia, se mak servisu nain, se mak hein nain bali nain, no funsaun seluk tan inklui semak sai hanesan makerek ba uma ne’e.

ligasaun ho makerek ba uma, iha ne’e culturalmente, ema ne’ebé mak nain ba makerek hanaran Badai Makerek ka Escultura ka lian Indoensia ema bolu Seniman,  ne’ebé halulik ona ho Ritus cultural nian atu gerasaun ba gerasaun uma lulik refere mak nain ba  makerek ne’ebé disidi nanis ona.

papel husi badai makerek ne’e, mak wainhira iha konstrusaun uma lulik nian, mak iha responsabilidade no obrigasaun halo makerek iha uma ne’e hahu husi hakores –hafutar Ai rin, ho dezenho animais sira,rotan, no futus sira ne’ebé relasiona ho ukun, halo ai kabelak modelo hanesan Bani Tabele, ai kabelak kuda aman- iha odamatan, fitun no fulan, loro matan, halo sasihik ho kuk ho dikur, hakores dezenho hafutar Ai Tos, nomos halo bikan ai,kopu.babadok,dadir,kanuru,sorik knuk no surik kaer fatin no seluk seluk tan ne’ebé oras ne’e sei rai hela iha uma lulik sira ou ka sei existe.

Makerek ka escultura ne’ebé existe iha  uma lulik , nia figura ka modelo lao nafatin husi tempu ida ba tempo  seluk ka statiku la influensiado husi kombinasaun dezenho moderno nian,no prossesu hotu lao tuir ritus no ritmo moris bazeia ba topografia rai ne’ebé mak hahoris talentu natural nian ba arte makerek ( escultura ) tardisonal tuir ukun no bandu iha sosiadade cultural horik ba.

Text Box: exemplo escultura = Badai Makerek 
v	iha timor leste ne’ebé ita bele hetan iha uma lulik sira :

1.	Halo Uma dikur no sasihik uma kakuluk ho nia kaligrafia 
2.	halo bani tabele,ai  kuda aman, ai rin  makerek iha uma lulik sira,fulan sorin,fitun,surik dima,bikan ai, ai kakuk no seluk tan, …

v	iha timor leste ne’ebé it abele hare iha fatin publiku sira 
1.	naran iha quadro/quadro avisu ne’ebé ema sempre taka iha fatin publiku sira,liu –liu iha compania sira, gropus social e carpintaria, no fatin atrasaun turistiku sira.
2.	kaligrafia ne’ebé halo ho modelo ne’ebé furak
3.	statua ba figura sira tanto ilas maromak nian,herois, ema figura sira, animais, paisagen/ panorama   no seluk  seluk tan.
4.	furniture ( Material / inventario Uma laran nian ) hanesan kadeira,kama, armari no seluk tan
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


2.  Escultura transformasaun sosio-Cultural moderno

escultura iha transformasaun social – Cultura moderno katak escultura ida ne’ebé mak adopta tuir dinamika progresista arte makerek nian nudar kombinasaun entre makerek natural no influensia Description: East Timor Law and Justice Bulletin ...husi kolonializasaun ne’ebé akontese iha mundu tomak inkluindo iha sudueste asiatiku  ( la konta ho thailandia ), ne’ebé  arte makerek lao hamaluk espansaun colonial nian misturado entre realidade moris ho morios rai seluk nian tuir esperensia ne’ebé husik hela husi dalas ida ba dalas  tuir mai nomos tamba urbanizasaun sosidade cultural husi foho ba vila ne’ebé hahoris ideia no konhesementu foho – vila nian misturado.

husi ne’e dilematiku escultura mosu tamba arte makerek global transforma sosiadade escultura  nia maneira hanoin, no tradisaun familiar ne’ebé delimatiku defende nafatin escultura tradisonal ou ka mistura ho inovosaun projeta makerek ida ne’eb’e kombinasaun entre makerek nasaun seluk nian ho makerek rai laran nian.

núne’e escultura husi tempo ba tempo hetan tranformasaun signifikante, hare husi nia forma no sentidu tuir dezenvolvementu seincia no tecnologia,influensiado husi globalizasaun no dinamika social nudar fator ne’ebé Kria no hahoris inovasaun iha mundu escultura nian.

 

a. evolusaun forma no media  husi escultura modern

Description: Uma Lulik Rai Maubessi Ho Ninia... - Turismo Timor-Leste | Facebookescultura moderno iha timor leste laos deit limita iha uma lulik no halo  husi  Ai deit,Maibe badai makerek  iha ona  motivasaun  aproveita no utuliza tecnologia digital ho hanoin inovativo halo makerek ho digital,ho maneira instalasaun multimedia hanesan halo video, fotografia,maket ho demensaun 3D.

maneira hirak ne’e hanesan meus instalasaun digital ne’eb’e utuliza roman animasaun hodi bele fo esperensia foun ne’ebé mak interaktivo ho imersivo.

b. influensia globalizasaun ba escultura local sira

iha mundu moderno ne’ebé influensia husi globalizasaun, posibilidade escultura local bele hatudu obra iha mundu Internasional, exibisaun ba escultura kontemporario iha tempo feira nudar fatin importante  ba badaen makerek sira atu hetan rekonhesementu husi ema seluk ou ka iha mundu.

pelo kontrario globalizasaun ne’e desafiu ba badaen makerek sira atu defende identidade cultural iha laloran konseitu ho stylus mala’e ne’ebé badai makerek sira infrenta tamba dala barak iha hanoin badae makerek sira atu produs makerek ho material local sira maibe mosu mai makerek sira husi Plastiku sira . ( ohin loron ita hare sinzang sira nia produtu artistiku sira ne’ebé  halo ema gosta uza instan duque kreatvidaede sira ne’eb’e iha rai laran )

 

II. SAIDA MAK ESCULTURA

saida mak escultura =  statua ( patung ), termo ida ne’e mai husi termo latina, maibe iha lian maternal versaun mambae ne’ebé nakait ba komplementario konstrusaun uma lulik sira hanaran Halo Makerek no ema ne’ebé mak halo makerek bolu badae makerek ka iha lian Indonesia ema hanaran “ Seniman “ ne’eb’e halo makerek ka ema dehan “ Seni Ukir”.

Termo Escultura ou  badae makerek katak halo estatua no dezenho ne’ebé engeralmente nakait ba assaun ka Prosesu kria obra arte ho demensaun tolu husi material fatuk,besi, vidro,  rai ka Tahu no seluk tan.

wainhira ita koalia kona ba Statua, Dala barak ema nia hanoin no imaginasaun halai liu ba iha  ilas ka modelu forma artistiku ida ne’ebé iha ona,exemplo ita hare  statua Nosa Senhora,jesus Kristu,heroi sira,statua animais sira ou seluk seluk tan ne’ebé Atrai no influensia ita nia Natureza de Konseinsia ( Alam Bawa Sadar ) kata forma no  modelo statua ne’e furak iha ita nia hare.

núne’e mak wainhira ita koalia kona ba escultura  mak ita koala kona ba ticnico  no gestu ka modelo ( gaya ), tema  nakait ho forma  expresaun husi talento  ne’ebé mai husi formasaun  no inspirasaun Formal,non formal no Informal nomos mai husi talent Natural ( bakat Alam ) mak hamoris  kretividade inovativo  personal,  mosu husi Natureza de konseinsia formula iha ideia no Assaun hodi tranforma ba neon badain - liman badain hodi projeta escultura artistiku husi Fatuk, besi, tahu,vidro,karau dikur no seluk tan,  ida ne’ebé furak  no bele sai mos hanesan instrumentu  ba objetu turistiku.

Description: Singhasari Residence - Seni ukir kayu kini menjadi alternatif buah tangan  bersejarah dari Indonesia. Gambar hiasan yang dibentuk menjadi bagian  cekung dan cembung ini, sebenarnya sudah menjadi seni budaya tradisional  sejak zamaniha escultura hanesan maneira representasaun, abstratu ka dekorativo ne’ebé dalabarak hanesan assaun emosianal, haktuir estoria  ka representa ideia. ho núne’e nia prosesu dala barak involve artezaun escultura nian ( Ukiran ) , modelo,inventa modelo ( perakitan ) ne’ebé presiza komprensaun ne’ebé klean no kroat ba forma special ruma, núne’e ema Artezinador ( seniman ) sira bele hetan inspirasaun husi ambiente ne’ebé  iha sira nia so-sorin, hanesan akontesementu historiku, esprensia individual ( pribadi ) .

ema nia  komprensaun kona ba escultura tuir sosio- cultura ne’ebé existe iha fatin ne’ebé sira horik ba no fatin ne’ebé  deferente  tuir sira nia konseitu kona ba valour sosiadade Cultural ne’ebé konserva no prezerva tuir rekezas escultura ba kretaividade arte nian durante tempo naruk, no husi tempo ba tempo.

1. Arte escultura ou Badai Makerek   ?

Badai Makerek ka escultura nudar  parte ida husi arte kriya ka arte neebé mai husi Neon Badaen, uza natureza de konseinsia, imaginasaun,sentimentu hodi halo espresaun ho assaun liman badain hodi hafurak , material ho forma dekoratrivo funsaun principal.

ho kretividade ne’e,nudar kombinasaun solidu ne’ebé la hafahe entre Neon badain no liman badain hodi utuliza material artezaun hanesan “ pahat  no martilu” hodi ké ka Bahat ne’ebé produs  rezultadu ida ne’ebé artestitkus tebes ka ita hanaran  escultura  iha  lian Cultural Versaun Mambae hanaran  Badae Makerek.

2. saida mak escultura  ?

Description: 6 Jenis-Jenis Seni Ukir Seniman di Indonesia Beserta Fungsinya - Coldeja |  Blog Seputar Informasi Menarik Unik dan Bermanfaatbadain Makerek ka Escultura nudar kombinasaun Entre neon Badain no liman Badain hodi forma dezenho infeita nian iha ai,fatuk,vidro,tahu,karau dikur,Ruin, nehan animal nian,marmer ka seluk tan ne’ebé ho forma dezenho kleuk /kuak/tek tama ba  ( cengkung ) kabuar tek sai ( cembung ) hodi forma dezenho ida ne’ebé furak.

 

 

 

                                                                                                         

 

 

 

 

 

 

 

cembung +cengkung

 

3. saida mak escultura / badae makerek  hare husi Arte  ?

escultura  (halo makerek ) hare husi arte ne’e hare ba dezenho atu halo makerek iha ai,fatuk,vidro,karau dikur,nán Ruin, ne’ebé mak ho maneira  servisu atu ke ka pahat,koa, koi halo kleuk,kuak, kabuar tama ba laran no kleuk, kabuar tek sai nudar prosesu hamenus material no halakon material ho sistematiku husi liur ba laran no prosesa halo diferente ba nia naruk, tetuk no klean objetu ruma sai eksotiku ( daya Tarik khas dan uniku ) no furak.

Núne’e objetivo husi halo makerek ka escultura mak kria forma ho kreatividade kombinasaun entre neon badaen no liman badaen ne’ebé rezulta dezenho ou estatua ho nia makerek ne’ebé  susar maibe uniku,esksotiku,furak,nudar espresaun toman arte nian ne’ebe pojeta husi liman badain iha mundu Escultura.

Description: Carving - Wikipedia

4. funsaun Husi Halo Makerek?

funsaun husi Halo makerek mak atu :

1.      infeita, inventa,aumenta  forma ne’ebé furak ona porexemplo hare iha meja,kadeira,armari, nst

2.      infeita buat balun ho sentidu atu aumenta furak ba material tos ne’ebé antes ne’e laiha dezenho,nune’e halo makerek fali hodi hafutar halo furak iha ema nia matan hare.

 

 

5. Hakores  makerek ba iha material saida ( Escultura )

Material  ne’ebé hodi halo makerek  mak hanesan :

·         nan ruin

·         Aifuan

·         ai .

·         Ukiran es /statua es.

·         Ukiran gading/ nehan

·         Ukiran fatuk .

·         dikur

·         vidro

sentidu husi makerek  ka escultura  ?

sentidu husi halo makerek ka escultura ne’e hahalok atu halo produsaun ho maneira Ké ( pahat ), Koa, Koi no hamos buat ne’ebé tos no metin atu sai dezenho ida ne’ebé makerek eksotiku ho furak.                                                                                                      

6. typu tecnico halo makerek  ( Jenis Teknik Ukir )

1.      Description: Teknik Ukir: Pengertian, Sejarah, Fungsi, Jenis, dan Contohnyatypu makerek kabuar kleuk tama ( cekung ) modelo ida ne’ebé ita hare kabuar tama fali ba laran.

2.      typu makerek kleuk kabuar tek sai fali ( cembung )

3.      typu makerek lina atau lina ba mai (Garis atau Cawen )

4.      typu makerek tetek ( Ukir Susun )

5.      typu makerek Borus (  Tembus ).nst

 

                                                                           exemplo 

typu makerek cengkung no cembung

 

 

III. MATERIAL NO UTULIZASAUN BA  MAKEREK ( material escultura / peralatan seni ukir) , FUNSAUN HO MANEIRA SERVISU 

 

Horizontal Scroll: Material halo Makerek 
•	Pahat.
•	martilu.
•	Gouge.
•	escofa ( Sikat  ijuk)
•	Mesin scroll saw dan jig saw.
•	Mesin bor.
•	fatuk kadi .
•	Kertas amplas.

 


1. Material Halo makerek

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


2. Material ho nia funsaun halo makerek nian.

a. Pahat  ho nia maneira pahat

v  Description: 7 Essential Wood Carving Tools For Beginner DIYers | Wood ...pahat

pahat katak material ka Equipamentus ida ne’ebé badai makerek / escultor/ Seniman sira uza hodi koa,loke,halo kuak, halo makerek ba iha forma material ne’ebé tos hanesan ai,fatuk, besi,karau diku, nan Ruin,nehan no seluk tan ne’ebé mak ita ladauk hetan no hare ba hodi halo makerek nian. Pahat mos bele uza hodi halo sikun no profil ba iha sasan sirvisu sira ( meja,kadeira …)

núne’e Utulizasaun pahat uiza hodi hodi koa,halo Kuak, halo linha, halo sikun,halo ponto,halo kaber no halakon fukun.

 

Description: Teknik Pahat untuk Kerajinan: Penjelasan, Fungsi dan Alatnya

v  Maneira  hodi Pahat

hare husi maneira kaer pahat no pahat nia modelo, pahat hafahe ba rua nemak pahat uza liman los ( right hand ) no pahat uza liman karuk ( left hand ) ho Maneira uza pahat tau pahat ba objetu material ne’ebé hodi halo makerek,hanehan  no uza martilu ai hodi baku ho sentimentu wanhira halo makerek,nune’e pahat ne’e nudar komponente principal ida iha vida escultura nian.

 

b.  Martilu escultura

Description: Palu Kayu Padat Beech Palu Ukir Palu Tangan Palu Aksesori ...martilu nudar komponente ida ne’eb’e uza hodi baku objetu ruma ne’ebé dala barak uza hodi baku pregu ulun,hadaia objetu ruma,baku kaleng uma nian,lori tuku besi no seluk tan núne’e martilu ema halo tuir nia funsaun  objetu ne’ebé  iha.

Martilu iha oi oin,martilu balu utuliza ba baku pregu ( martilu Prego/Nail Hammer  ) ,balu ita utuliza hodi baku fatuk ( bodem /stone / head hammer ) martilu Plastiku ( Resin Hammer ), no seluk tan

 maibe iha ne’e wainhira ita koalia kona ba martilu  escultura katak martilu halo husi nudar   komponente matrial escultura nian ne’ebé utuliza hodi baku pahat ulun iha tempo halo ornamentu makerek.

c. kado Escultura

kado escultura iha oin rua, kado escultura manual no kado escultura energia eletrisidade

Ø  kado escultura Manual

Description: Gergaji Kecil Set Mini Gergaji Ukir Serbaguna

Description: Gagang Gergaji Triplek Ukir Tebal + 1 bh mata gergaji

kado escultura katak komponente ida ne’e uza hodi koa ai ka Triplex ne’ebé ideal tuir ita liman badain sira nia necisidade. ho liman ne’ebé badain utuliza hodi halo esculturaka makerek ho fasil,hodi núne’e equipamentu ne’e serve ba liman badain sira utuliza hodi koa tripleks ka ai sai tuir imaginasaun.

 

Ø  Description: Makita 4329 Mesin Gergaji Ukir Kayu Jigsaw Orbital Actionkado escultura eletric

kado escultura ida ne’ebé  uza energia eletrica ne’ebé mak serve utuliza  no fasil ba liman badain sira ho professional hodi koa los, kleuk ne’ebé susar iha vida halo makerek nian.

 

 

Description: Belanja Teknik Bisa Klik, Bisa Liat Fisik Jenis Mesin ...d. Qurinda

quirinda nudar komponente eletrika ida ne’ebé ho funsaun atu kadi,koa, tesi, nomos hodi halo kaber objetu ruma, maibe   utulizasaun  komponente ne’e tengki kaer ho kuidadu tamba bele fo risku ne’ebé ameasadu tebes ba ema ne’ebé kaer.

e. kado Kleuk ( gergaji  lengkung )

Description: Review dan tes mesin gergaji ukir scroll saw tipe terbaru MOLLAR MLR-BSS501Description: Jual Gergaji Ukir Kayu Manual 💯 Harga ...Koping / Gergaji Fret
kado kleuk ( gergaji Lengkung ) nudar Komponente ida husi equipamentus escultura nian hodi koa objetu ne’ebé kleuk        ( lengkung ) ne’ebé mak kiik Liu nomos no tos e la rapidu           ( Kasar ),nomos hodi koa objetu escultura ne’ebé kleuk  “ lengkungan “ ne’ebé rabat malu los, hodi bele lis ( mplas )    ba forma ne’ebé sai kaber los.

 


f. Supila Listrik/ electric plane for wood

Description: Garrett Hack's favorite hand planes - FineWoodworkingDescription: Performance Power 650W 220-240V 2mm Corded Planer PHP650C supila Listrik katak komponente escultura ida ne’ebé Uza Energia eletrika nian hodi ajuda dudu ai Objetu escultura ida ho fasil,husi ai ne’ebé  no la mahar no kaber, hodi sai tuir artezinador nia presiza.

 

 

 

 

 

 

 

Description: Mata Gergaji Sirkular PRO Wood - application.titleg. disko kado ( disco  gergaji )

disko Kado

 

 

 

 

 

 

h. Makina Lisador ( Amplas )

Description: Jenis Mesin Amplas Yang Digunakan Untuk Furniture | KlikMJMmakina Amplas nudar prosesu servisu ba forma objetu ruma atu hodi hetan forma objetu material nia tetuk ida ne’ebé kaber no hanesan, ho maneira kose ka lisa ba objetu material ruma to nia kaber los.

hodi núne’e funsaun husi Lisador / Amplas mak atu hodi hamos halo kaber,no atu hafasil iha prosesu servisu mak presiza makina Lisa nian hodi produs produtu ne’ebé kwalidade ás,ho funsaun ajuda hatetuk, halakon noda /foer no fo rezultadu ne’ebé kaber los.

i.  Lisador ( Amplas )

makina Lisador ( Amplas )iha oin Rua ida ita bolu makina “ Power Sander ka Lisador Mamar ( Amplas Halus ) Atu hodi Halo kaber unuku ( halus ) laletek material ruma hanesan ai,besi, no lisador forma raihenek ka “ sand Paper “ ( Ampals Kasar ) ho maneira servisu kose ba iha laletek material Ruma.

iha mos typu de servisu bele manual nomos bele utuliza makina eletrica.

j. Tiner

Description: Thinner A Special | Atlantic Ocean Paint Thinner nudar forma ne’ebé ho ben,bai- bain uza hodi kahur tinta , vernis ho funsaun hodi hafasil  no halais iha prosesu pinta ba  produsaun escultura nian no furniture ( Material / inventario Uma laran nian ) hanesan kadeira,kama, armari nomos makina sira no seluk tan.

 

 

 

 

k. vernis

Description: Apa Perbedaan Pernis Kayu dan Plitur? - Kumpulan Tips Home & Living #1 di  Indonesia | dekoruma.com ©Description: Jual Cat Vernis Politur Plitur Kayu Dayak 1 Liter 1/2 Liter indian clear  bening mengkilap gloss | Shopee Indonesia vernis ne’ebé uza ba rezultadu ikus produtu nudar maneira hodi taka ka protégé objetu ne’ebé tos no transparante nomos halo nabilan ba produtu escultura ne’ebé produs husi Liman badain sira,nune’e funsaun husi vernis atu protégé kwalidade furniture ka produtu escultura ne’ebé halo husi ai.

hodi núne’e mak vernis ne’e,nudar ai ben finishing transparcia ne’ebé uza ba ai iha produtu escultura no furniture sira atu hodi protégé nomos halo nabilan origen husi ai ne’e.

 

i.  Pinsel

Description: Kuas lukis - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebasPinsel komponente ne’ebé utuliza ba prosseu pintura, ne’ebé ho forma  deferente tuir necisisdade pinta nian.

Nune’e wainhira ita hare ba pinsel escultura nian mak ita nia hanoin ona katak pinsel ba hodi halo dezenho nian wainhira uza tinta.

maibe wainhira ita uza pinsel ba escultura mak hodi hamos foer no ai ut sira ne’e iha objetu ne’ebé halo makerek ka bahat ba.

.

Tecnico halo Makerek

1.      Carving. Carving katak tecnico ne’ebé ema badain makerek ( Artezinador sira / seniman ) tengki halo ké ou Pahat  no koa iha parte tetuk ou parte ne’ebé mak serve,bai bain halo iha ai

2.       Chip carving. Chip carving katak tecnico ne’ebé bai bain uza iha obra makerek nian ho medida ne’eb’e mak boot  

3.      sunu ai . ...

4.      koi ka koir ( Mengerik )

 

 

 

 

 

 

 

Teknik Pahat yang Bisa Dipelajari

·         Teknik Carving. Salah satu teknik pahat yang dapat digunakan untuk menciptakan patung menarik adalah teknik carving. ...

·         Chip Carving. ...

·         Pembakaran Kayu. ...

·         Mengerik atau Mengikis. ...

·         Pahat Lengkung/Penguku. ...

·         Pahat Lurus/Penyilat: ...

·         Pahat Col. ...

·         Pahat V/Coret/Sisir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pentagon: OBRIGADO 

Aprende xafi ba hariku ita nia neon 
neon badain, orgulho ba ita an susesu iha ita nia kareira 
che Arino Lara 82
Description: menentukan bagian cekung dan cembung pada ukiran - YouTube
Description: SISTEM PEWARISAN KETERAMPILAN MENGUKIR WARGA TRANSMIGRASI BALI DI DESA SARI  BHUANA, KECAMATAN TOILI, KABUPATEN BANGGAI, PROVIN
Description: InfoPublik - Seni Ukir Berokan dan Topeng Indramayu Banyak Diminati  Mancanegara
Description: Cerita Rakyat di Balik Indah Seni Ukir Jepara - Koropak.Co.ID
Description: 10 Ukiran Toraja yang Eksotis Ini, Bisa Bikin Kamu Makin Cinta Indonesia  (2023)
Description: Ingin Membuat Ukiran yang Indah? Ini 8 Rekomendasi Mesin Ukir untuk Anda
Description: SISTEM PEWARISAN KETERAMPILAN MENGUKIR WARGA TRANSMIGRASI BALI DI DESA SARI  BHUANA, KECAMATAN TOILI, KABUPATEN BANGGAI, PROVIN
Description: Seni Ukir Kayu yang Menakjubkan di Indonesia, Ini Faktanya!
Description: Ingin Membuat Ukiran yang Indah? Ini 8 Rekomendasi Mesin Ukir untuk Anda
Description: Seni Ukir Kayu Bandung Tembus Pasar Internasional – Lensa Suaka Online
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 FORMASAUN ESCULTURA 

ESCULTURA   

( Halo  Makerek )  

I.  ESCULTURA NIA MORIS KA HISTORICA ESCULTURA NIA EXOISTENSIA 

iha arte infeita ka Escultura “ badain Makerek “  ne’e mai ho estoria ne’ebé  naruk tebes hahu husi tinan rihun hirak liu ba,dezenvolve  iha Dongyang iha tempo ukun ( dinasti ) Ming ho Qin iha nasaun  Cina, fase Neolitikum, ne’ebé iha tempo neeba halo pintura ka halo dezenho ba ai ka fatuk mosu husi toman Hemodu iha Yuyao,regiaun Zhejiang, besik Shanghai, maizamenus iha tinan 7000 liu ba, núne’e tecnico halo dezenho iha ai iha tempo Qin ho Han ne’ebé trata ( cendrung ) ka atensaun ho tecnico pinta dezenho iha ai ne’ebé furak no perfeitu. 

iha Indonesia escultura ne’ebé konhesedu escultura Jepara / badai makerek Jepara, hanesan arte makerek konhesidu iha indoensia laran tomak to nasaun seluk, konhesidu tamba dezenho ne’ebé detaillu no komplikadu ho demensaun tolu.  

iha timor Leste escultura iha lian cultural  halo Makerek ne’ebé lian Indoensia mak Ukiran, hahu mosu iha tempo ida hanaran Ria Ho Rai ne’ebé iha nia dezenvolvementu halo makerek kontinua hodi to mai iha fase ilat ho bosok / fatuk hada ai Tós / fatuk sadan, ne’ebé iha tempo ne’eba kontinua prezerva no konsagrado tiha, iha prosesu halo ka harii uma lulik sira ne’ebé ho nia existensia to mai ukun nakukun ho naroman, lao tesik mai to kombinasaun ukun rai Maran ho Tasi laran,ohin loron nasaun Timor leste,hamrik independente no sabrano hanesan estadu de dereitu e demokratiku nafatin existe escultura ( makerek ) nian. 

escultura iha nasaun timor leste,ohin loron hafahe ba Rua, 1. escultura konsagarado CustumarioTradisonais , 2. Escultura transormasaun sosio-Cultural . 

1. escultura konsagarado CustumarioTradisionais 

CHE ARINO LARA 82 2 

Secretaria de estado Arte e Cultura  ( SEAC ) , Diresaun Nasional Promosaun Arte e Cultura ( DNPAC )  Formasaun : Escultura / Badain M akerek, Municipio Manufahi ; Hakerek Amorino da Costa Mendes Sarmento  

escultura konsagrado Custumario Tradisionais katak Escultura nia existensia hahu husi interaksaun no komonikasaun social iha civilizasaun tempo beiala sira nian ne’ebé inisia konsensus ba konstrusaun  uma lulik nian. ho prosesu konstrusaun uma lulik ne’e hafahe ona se mak liurai, semak tesi lia, se mak servisu nain, se mak hein nain bali nain, no funsaun seluk tan inklui semak sai hanesan makerek ba uma ne’e. 

ligasaun ho makerek ba uma, iha ne’e culturalmente, ema ne’ebé mak nain ba makerek hanaran Badai Makerek ka Escultura ka lian Indoensia ema bolu Seniman,  ne’ebé halulik ona ho Ritus cultural nian atu gerasaun ba gerasaun uma lulik refere mak nain ba  makerek ne’ebé disidi nanis ona. 

papel husi badai makerek ne’e, mak wainhira iha konstrusaun uma lulik nian, mak iha responsabilidade no obrigasaun halo makerek iha uma ne’e hahu husi hakores –hafutar Ai rin, ho dezenho animais sira,rotan, no futus sira ne’ebé relasiona ho ukun, halo ai kabelak modelo hanesan Bani Tabele, ai kabelak kuda aman- iha odamatan, fitun no fulan, loro matan, halo sasihik ho kuk ho dikur, hakores dezenho hafutar Ai Tos, nomos halo bikan ai,kopu.babadok,dadir,kanuru,sorik knuk no surik kaer fatin no seluk seluk tan ne’ebé oras ne’e sei rai hela iha uma lulik sira ou ka sei existe. 

Makerek ka escultura ne’ebé existe iha  uma lulik , nia figura ka modelo lao nafatin husi tempu ida ba tempo  seluk ka statiku la influensiado husi kombinasaun dezenho moderno nian,no prossesu hotu lao tuir ritus no ritmo moris bazeia ba topografia rai ne’ebé mak hahoris talentu natural nian ba arte makerek ( escultura ) tardisonal tuir ukun no bandu iha sosiadade cultural horik ba.            

exemplo escultura = Badai Makerek  

 iha timor leste ne’ebé ita bele hetan iha uma lulik sira :  

1. Halo Uma dikur no sasihik uma kakuluk ho nia kaligrafia  2. halo bani tabele,ai  kuda aman, ai rin  makerek iha uma lulik sira,fulan sorin,fitun,surik dima,bikan ai, ai kakuk no seluk tan, …  

 iha timor leste ne’ebé it abele hare iha fatin publiku sira  1. naran iha quadro/quadro avisu ne’ebé ema sempre taka iha fatin publiku sira,liu –liu iha compania sira, gropus social e carpintaria, no fatin atrasaun turistiku sira. 2. kaligrafia ne’ebé halo ho modelo ne’ebé furak 3. statua ba figura sira tanto ilas maromak nian,herois, ema figura sira, animais, paisagen/ panorama   no seluk  seluk tan. 4. furniture ( Material / inventario Uma laran nian ) hanesan kadeira,kama, armari no seluk tan   

CHE ARINO LARA 82 3 

Secretaria de estado Arte e Cultura  ( SEAC ) , Diresaun Nasional Promosaun Arte e Cultura ( DNPAC )  Formasaun : Escultura / Badain M akerek, Municipio Manufahi ; Hakerek Amorino da Costa Mendes Sarmento  

2.  Escultura transformasaun sosio-Cultural moderno 

escultura iha transformasaun social – Cultura moderno katak escultura ida ne’ebé mak adopta tuir dinamika progresista arte makerek nian nudar kombinasaun entre makerek natural no influensia husi kolonializasaun ne’ebé akontese iha mundu tomak inkluindo iha sudueste asiatiku  ( la konta ho thailandia ), ne’ebé  arte makerek lao hamaluk espansaun colonial nian misturado entre realidade moris ho morios rai seluk nian tuir esperensia ne’ebé husik hela husi dalas ida ba dalas  tuir mai nomos tamba urbanizasaun sosidade cultural husi foho ba vila ne’ebé hahoris ideia no konhesementu foho – vila nian misturado. 

husi ne’e dilematiku escultura mosu tamba arte makerek global transforma sosiadade escultura  nia maneira hanoin, no tradisaun familiar ne’ebé delimatiku defende nafatin escultura tradisonal ou ka mistura ho inovosaun projeta makerek ida ne’eb’e kombinasaun entre makerek nasaun seluk nian ho makerek rai laran nian. 

núne’e escultura husi tempo ba tempo hetan tranformasaun signifikante, hare husi nia forma no sentidu tuir dezenvolvementu seincia no tecnologia,influensiado husi globalizasaun no dinamika social nudar fator ne’ebé Kria no hahoris inovasaun iha mundu escultura nian.  

a. evolusaun forma no media  husi escultura modern 

escultura moderno iha timor leste laos deit limita iha uma lulik no halo  husi  Ai deit,Maibe badai makerek  iha ona  motivasaun  aproveita no utuliza tecnologia digital ho hanoin inovativo halo makerek ho digital,ho maneira instalasaun multimedia hanesan halo video, fotografia,maket ho demensaun 3D. 

maneira hirak ne’e hanesan meus instalasaun digital ne’eb’e utuliza roman animasaun hodi bele fo esperensia foun ne’ebé mak interaktivo ho imersivo. 

b. influensia globalizasaun ba escultura local sira  

iha mundu moderno ne’ebé influensia husi globalizasaun, posibilidade escultura local bele hatudu obra iha mundu Internasional, exibisaun ba escultura kontemporario iha tempo feira nudar fatin importante  ba badaen makerek sira atu hetan rekonhesementu husi ema seluk ou ka iha mundu. 

pelo kontrario globalizasaun ne’e desafiu ba badaen makerek sira atu defende identidade cultural iha laloran konseitu ho stylus mala’e ne’ebé badai makerek sira infrenta tamba dala barak iha hanoin badae makerek sira atu produs makerek ho material local sira maibe mosu mai makerek 

CHE ARINO LARA 82 4 

Secretaria de estado Arte e Cultura  ( SEAC ) , Diresaun Nasional Promosaun Arte e Cultura ( DNPAC )  Formasaun : Escultura / Badain M akerek, Municipio Manufahi ; Hakerek Amorino da Costa Mendes Sarmento  

sira husi Plastiku sira . ( ohin loron ita hare sinzang sira nia produtu artistiku sira ne’ebé  halo ema gosta uza instan duque kreatvidaede sira ne’eb’e iha rai laran ) 

II. SAIDA MAK ESCULTURA  

saida mak escultura =  statua ( patung ), termo ida ne’e mai husi termo latina, maibe iha lian maternal versaun mambae ne’ebé nakait ba komplementario konstrusaun uma lulik sira hanaran Halo Makerek no ema ne’ebé mak halo makerek bolu badae makerek ka iha lian Indonesia ema hanaran “ Seniman “ ne’eb’e halo makerek ka ema dehan “ Seni Ukir”. 

Termo Escultura ou  badae makerek katak halo estatua no dezenho ne’ebé engeralmente nakait ba assaun ka Prosesu kria obra arte ho demensaun tolu husi material fatuk,besi, vidro,  rai ka Tahu no seluk tan. 

wainhira ita koalia kona ba Statua, Dala barak ema nia hanoin no imaginasaun halai liu ba iha  ilas ka modelu forma artistiku ida ne’ebé iha ona,exemplo ita hare  statua Nosa Senhora,jesus Kristu,heroi sira,statua animais sira ou seluk seluk tan ne’ebé Atrai no influensia ita nia Natureza de Konseinsia ( Alam Bawa Sadar ) kata forma no  modelo statua ne’e furak iha ita nia hare. 

núne’e mak wainhira ita koalia kona ba escultura  mak ita koala kona ba ticnico  no gestu ka modelo ( gaya ), tema  nakait ho forma  expresaun husi talento  ne’ebé mai husi formasaun  no inspirasaun Formal,non formal no Informal nomos mai husi talent Natural ( bakat Alam ) mak hamoris  kretividade inovativo  personal,  mosu husi Natureza de konseinsia formula iha ideia no Assaun hodi tranforma ba neon badain - liman badain hodi projeta escultura artistiku husi Fatuk, besi, tahu,vidro,karau dikur no seluk tan,  ida ne’ebé furak  no bele sai mos hanesan instrumentu  ba objetu turistiku. 

iha escultura hanesan maneira representasaun, abstratu ka dekorativo ne’ebé dalabarak hanesan assaun emosianal, haktuir estoria  ka representa ideia. ho núne’e nia prosesu dala barak involve artezaun escultura nian ( Ukiran ) , modelo,inventa modelo ( perakitan ) ne’ebé presiza komprensaun ne’ebé klean no kroat ba forma special ruma, núne’e ema Artezinador ( seniman ) sira bele hetan inspirasaun husi ambiente ne’ebé  iha sira nia so-sorin, hanesan akontesementu historiku, esprensia individual ( pribadi ) . 

ema nia  komprensaun kona ba escultura tuir sosio- cultura ne’ebé existe iha fatin ne’ebé sira horik ba no fatin ne’ebé  deferente  tuir sira nia konseitu kona ba valour sosiadade Cultural ne’ebé konserva no prezerva tuir rekezas escultura ba kretaividade arte nian durante tempo naruk, no husi tempo ba tempo. 

1. Arte escultura ou Badai Makerek   ? 

Badai Makerek ka escultura nudar  parte ida husi arte kriya ka arte neebé mai husi Neon Badaen, uza natureza de konseinsia, imaginasaun,sentimentu hodi halo espresaun ho assaun liman badain hodi hafurak , material ho forma dekoratrivo funsaun principal. 

CHE ARINO LARA 82 5 

Secretaria de estado Arte e Cultura  ( SEAC ) , Diresaun Nasional Promosaun Arte e Cultura ( DNPAC )  Formasaun : Escultura / Badain M akerek, Municipio Manufahi ; Hakerek Amorino da Costa Mendes Sarmento  

ho kretividade ne’e,nudar kombinasaun solidu ne’ebé la hafahe entre Neon badain no liman badain hodi utuliza material artezaun hanesan “ pahat  no martilu” hodi ké ka Bahat ne’ebé produs  rezultadu ida ne’ebé artestitkus tebes ka ita hanaran  escultura  iha  lian Cultural Versaun Mambae hanaran  Badae Makerek.  

2. saida mak escultura  ? 

badain Makerek ka Escultura nudar kombinasaun Entre neon Badain no liman Badain hodi forma dezenho infeita nian iha ai,fatuk,vidro,tahu,karau dikur,Ruin, nehan animal nian,marmer ka seluk tan ne’ebé ho forma dezenho kleuk /kuak/tek tama ba  ( cengkung ) kabuar tek sai ( cembung ) hodi forma dezenho ida ne’ebé furak.   

   

          

cembung +cengkung  

3. saida mak escultura / badae makerek  hare husi Arte  ? 

escultura  (halo makerek ) hare husi arte ne’e hare ba dezenho atu halo makerek iha ai,fatuk,vidro,karau dikur,nán Ruin, ne’ebé mak ho maneira  servisu atu ke ka pahat,koa, koi halo kleuk,kuak, kabuar tama ba laran no kleuk, kabuar tek sai nudar prosesu hamenus material no halakon material ho sistematiku husi liur ba laran no prosesa halo diferente ba nia naruk, tetuk no klean objetu ruma sai eksotiku ( daya Tarik khas dan uniku ) no furak. 

Núne’e objetivo husi halo makerek ka escultura mak kria forma ho kreatividade kombinasaun entre neon badaen no liman badaen ne’ebé rezulta dezenho ou estatua ho nia makerek ne’ebé  susar maibe uniku,esksotiku,furak,nudar espresaun toman arte nian ne’ebe pojeta husi liman badain iha mundu Escultura.  

CHE ARINO LARA 82 6 

Secretaria de estado Arte e Cultura  ( SEAC ) , Diresaun Nasional Promosaun Arte e Cultura ( DNPAC )  Formasaun : Escultura / Badain M akerek, Municipio Manufahi ; Hakerek Amorino da Costa Mendes Sarmento   

4. funsaun Husi Halo Makerek? funsaun husi Halo makerek mak atu : 1. infeita, inventa,aumenta  forma ne’ebé furak ona porexemplo hare iha meja,kadeira,armari, nst 2. infeita buat balun ho sentidu atu aumenta furak ba material tos ne’ebé antes ne’e laiha dezenho,nune’e halo makerek fali hodi hafutar halo furak iha ema nia matan hare.   

5. Hakores  makerek ba iha material saida ( Escultura )   

Material  ne’ebé hodi halo makerek  mak hanesan :   nan ruin   Aifuan   ai .  Ukiran es /statua es.  Ukiran gading/ nehan  Ukiran fatuk .   dikur   vidro 

sentidu husi makerek  ka escultura  ? sentidu husi halo makerek ka escultura ne’e hahalok atu halo produsaun ho maneira Ké ( pahat ), Koa, Koi no hamos buat ne’ebé tos no metin atu sai dezenho ida ne’ebé makerek eksotiku ho furak.                                                                                                       6. typu tecnico halo makerek  ( Jenis Teknik Ukir ) 1. typu makerek kabuar kleuk tama ( cekung ) modelo ida ne’ebé ita hare kabuar tama fali ba laran. 2. typu makerek kleuk kabuar tek sai fali ( cembung ) 3. typu makerek lina atau lina ba mai (Garis atau Cawen ) 4. typu makerek tetek ( Ukir Susun ) 5. typu makerek Borus (  Tembus ).nst  

                                                                           exemplo   typu makerek cengkung no cembung  

CHE ARINO LARA 82 7 

Secretaria de estado Arte e Cultura  ( SEAC ) , Diresaun Nasional Promosaun Arte e Cultura ( DNPAC )  Formasaun : Escultura / Badain M akerek, Municipio Manufahi ; Hakerek Amorino da Costa Mendes Sarmento    

III. MATERIAL NO UTULIZASAUN BA  MAKEREK ( material escultura / peralatan seni ukir) , FUNSAUN HO MANEIRA SERVISU     

1. Material Halo makerek               

2. Material ho nia funsaun halo makerek nian. a. Pahat  ho nia maneira pahat   pahat  pahat katak material ka Equipamentus ida ne’ebé badai makerek / escultor/ Seniman sira uza hodi koa,loke,halo kuak, halo makerek ba iha forma material ne’ebé tos hanesan ai,fatuk, besi,karau diku, nan Ruin,nehan no seluk tan ne’ebé mak ita ladauk hetan no hare ba hodi halo makerek nian. Pahat mos bele uza hodi halo sikun no profil ba iha sasan sirvisu sira ( meja,kadeira …) núne’e Utulizasaun pahat uiza hodi hodi koa,halo Kuak, halo linha, halo sikun,halo ponto,halo kaber no halakon fukun.  

Material halo Makerek  Pahat. martilu. Gouge. escofa ( Sikat  ijuk) Mesin scroll saw dan jig saw. Mesin bor. fatuk kadi . Kertas amplas.  

ho material hirak ne’e,mak hodi halo makerek  ( Escultura / seni Ukir ) iha ai, tahu,au,fatuk,ruin,ho seluk seluk 

material ba ukir ka halo makerek ne’ebé presiza tuir maun “ SIKU “ : 

pahat ukir, martilu,kado ( gergaji ukir ),qurinda,kado ( gergaji lengkung ) supila Listrik,disko kado ( disko gergaji ) Amplas, makina Amplas, vernis , Tiner, pinsel,  

CHE ARINO LARA 82 8 

Secretaria de estado Arte e Cultura  ( SEAC ) , Diresaun Nasional Promosaun Arte e Cultura ( DNPAC )  Formasaun : Escultura / Badain M akerek, Municipio Manufahi ; Hakerek Amorino da Costa Mendes Sarmento    

 Maneira  hodi Pahat  hare husi maneira kaer pahat no pahat nia modelo, pahat hafahe ba rua nemak pahat uza liman los ( right hand ) no pahat uza liman karuk ( left hand ) ho Maneira uza pahat tau pahat ba objetu material ne’ebé hodi halo makerek,hanehan  no uza martilu ai hodi baku ho sentimentu wanhira halo makerek,nune’e pahat ne’e nudar komponente principal ida iha vida escultura nian.  

b.  Martilu escultura  martilu nudar komponente ida ne’eb’e uza hodi baku objetu ruma ne’ebé dala barak uza hodi baku pregu ulun,hadaia objetu ruma,baku kaleng uma nian,lori tuku besi no seluk tan núne’e martilu ema halo tuir nia funsaun  objetu ne’ebé  iha.  Martilu iha oi oin,martilu balu utuliza ba baku pregu ( martilu Prego/Nail Hammer  ) ,balu ita utuliza hodi baku fatuk ( bodem /stone / head hammer ) martilu Plastiku ( Resin Hammer ), no seluk tan  maibe iha ne’e wainhira ita koalia kona ba martilu  escultura katak martilu halo husi nudar   komponente matrial escultura nian ne’ebé utuliza hodi baku pahat ulun iha tempo halo ornamentu makerek. c. kado Escultura  kado escultura iha oin rua, kado escultura manual no kado escultura energia eletrisidade  kado escultura Manual    

kado escultura katak komponente ida ne’e uza hodi koa ai ka Triplex ne’ebé ideal tuir ita liman badain sira nia necisidade. ho liman ne’ebé badain utuliza hodi halo esculturaka makerek ho fasil,hodi núne’e equipamentu ne’e serve ba liman badain sira utuliza hodi koa tripleks ka ai sai tuir imaginasaun. 

CHE ARINO LARA 82 9 

Secretaria de estado Arte e Cultura  ( SEAC ) , Diresaun Nasional Promosaun Arte e Cultura ( DNPAC )  Formasaun : Escultura / Badain M akerek, Municipio Manufahi ; Hakerek Amorino da Costa Mendes Sarmento   

 kado escultura eletric  kado escultura ida ne’ebé  uza energia eletrica ne’ebé mak serve utuliza  no fasil ba liman badain sira ho professional hodi koa los, kleuk ne’ebé susar iha vida halo makerek nian.   

d. Qurinda  quirinda nudar komponente eletrika ida ne’ebé ho funsaun atu kadi,koa, tesi, nomos hodi halo kaber objetu ruma, maibe   utulizasaun  komponente ne’e tengki kaer ho kuidadu tamba bele fo risku ne’ebé ameasadu tebes ba ema ne’ebé kaer. e. kado Kleuk ( gergaji  lengkung ) Koping / Gergaji Fret kado kleuk ( gergaji Lengkung ) nudar Komponente ida husi equipamentus escultura nian hodi koa objetu ne’ebé kleuk        ( lengkung ) ne’ebé mak kiik Liu nomos no tos e la rapidu           ( Kasar ),nomos hodi koa objetu escultura ne’ebé kleuk  “ lengkungan “ ne’ebé rabat malu los, hodi bele lis ( mplas )    ba forma ne’ebé sai kaber los.    

f. Supila Listrik/ electric plane for wood  supila Listrik katak komponente escultura ida ne’ebé Uza Energia eletrika nian hodi ajuda dudu ai Objetu escultura ida ho 

fasil,husi ai ne’ebé  no la mahar no kaber, hodi sai tuir artezinador nia presiza.      

CHE ARINO LARA 82 10 

Secretaria de estado Arte e Cultura  ( SEAC ) , Diresaun Nasional Promosaun Arte e Cultura ( DNPAC )  Formasaun : Escultura / Badain M akerek, Municipio Manufahi ; Hakerek Amorino da Costa Mendes Sarmento      

g. disko kado ( disco  gergaji ) disko Kado        

h. Makina Lisador ( Amplas ) makina Amplas nudar prosesu servisu ba forma objetu ruma atu hodi hetan forma objetu material nia tetuk ida ne’ebé kaber no hanesan, ho maneira kose ka lisa ba objetu material ruma to nia kaber los. hodi núne’e funsaun husi Lisador / Amplas mak atu hodi hamos halo kaber,no atu hafasil iha prosesu servisu mak presiza makina Lisa nian hodi produs produtu ne’ebé kwalidade ás,ho funsaun ajuda hatetuk, halakon noda /foer no fo rezultadu ne’ebé kaber los. i.  Lisador ( Amplas ) makina Lisador ( Amplas )iha oin Rua ida ita bolu makina “ Power Sander ka Lisador Mamar ( Amplas Halus ) Atu hodi Halo kaber unuku ( halus ) laletek material ruma hanesan ai,besi, no lisador forma raihenek ka “ sand Paper “ ( Ampals Kasar ) ho maneira servisu kose ba iha laletek material Ruma. iha mos typu de servisu bele manual nomos bele utuliza makina eletrica. j. Tiner  Thinner nudar forma ne’ebé ho ben,bai- bain uza hodi kahur tinta , vernis ho funsaun hodi hafasil  no halais iha prosesu pinta ba  produsaun escultura nian no furniture ( Material / inventario Uma laran nian ) hanesan kadeira,kama, armari nomos makina sira no seluk tan.  

CHE ARINO LARA 82 11 

Secretaria de estado Arte e Cultura  ( SEAC ) , Diresaun Nasional Promosaun Arte e Cultura ( DNPAC )  Formasaun : Escultura / Badain M akerek, Municipio Manufahi ; Hakerek Amorino da Costa Mendes Sarmento     

k. vernis 

 vernis ne’ebé uza ba rezultadu ikus produtu nudar maneira hodi taka ka protégé objetu ne’ebé tos no transparante nomos halo nabilan ba produtu escultura ne’ebé produs husi Liman badain sira,nune’e funsaun husi vernis atu protégé kwalidade furniture ka produtu escultura ne’ebé halo husi ai. 

hodi núne’e mak vernis ne’e,nudar ai ben finishing transparcia ne’ebé uza ba ai iha produtu escultura no furniture sira atu hodi protégé nomos halo nabilan origen husi ai ne’e.  

i.  Pinsel  

Pinsel komponente ne’ebé utuliza ba prosseu pintura, ne’ebé ho forma  deferente tuir necisisdade pinta nian. Nune’e wainhira ita hare ba pinsel escultura nian mak ita nia hanoin ona katak pinsel ba hodi halo dezenho nian wainhira uza tinta. maibe wainhira ita uza pinsel ba escultura mak hodi hamos foer no ai ut sira ne’e iha objetu ne’ebé halo makerek ka bahat ba. .  Tecnico halo Makerek  1. Carving. Carving katak tecnico ne’ebé ema badain makerek ( Artezinador sira / seniman ) tengki halo ké ou Pahat  no koa iha parte tetuk ou parte ne’ebé mak serve,bai bain halo iha ai 2.  Chip carving. Chip carving katak tecnico ne’ebé bai bain uza iha obra makerek nian ho medida ne’eb’e mak boot   3. sunu ai . ... 4. koi ka koir ( Mengerik )   

CHE ARINO LARA 82 12 

Secretaria de estado Arte e Cultura  ( SEAC ) , Diresaun Nasional Promosaun Arte e Cultura ( DNPAC )  Formasaun : Escultura / Badain M akerek, Municipio Manufahi ; Hakerek Amorino da Costa Mendes Sarmento   

Teknik Pahat yang Bisa Dipelajari  Teknik Carving. Salah satu teknik pahat yang dapat digunakan untuk menciptakan patung menarik adalah teknik carving. ...  Chip Carving. ...  Pembakaran Kayu. ...  Mengerik atau Mengikis. ...  Pahat Lengkung/Penguku. ...  Pahat Lurus/Penyilat: ...  Pahat Col. ...  Pahat V/Coret/Sisir.                                  

OBRIGADO   

Aprende xafi ba hariku ita nia neon  

neon badain, orgulho ba ita an susesu iha ita nia kareira  

che Arino Lara 82 

CHE ARINO LARA 82 13 

Secretaria de estado Arte e Cultura  ( SEAC ) , Diresaun Nasional Promosaun Arte e Cultura ( DNPAC )  Formasaun : Escultura / Badain M akerek, Municipio Manufahi ; Hakerek Amorino da Costa Mendes Sarmento   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

No comments:

Post a Comment